کاربرد محصولات سنجش از دور در شناسایی نواحی بحرانی ناشی از دماهای فرین ماهانه در ایران

نوع مقاله: علمی پژوهشی وزارت علوم

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا اقلیم شناسی ماهواره ای دانشگاه تربیت مدرس،تهران،ایران

2 دانشجوی دکترا اقلیم شناسی ماهواره ای دانشگاه تربیت مدرس ،تهران،ایران

3 استادیار گروه جغرافیا دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

پاسخ به این سوال که در شرایط فرین دمایی ایران، به طور دقیق، نواحی بسیارگرم و  بسیار سرد چه مناطقیهستند، به دلیل نبود و عدم توزیع یکنواخت ایستگاه­های اندازه­گیری دما کار دشواری است. امروزه داده­های ماهواره­ای به دلیل وضوح مکانی بالا و پوشش تمامی مناطق، می­توانند مکمل پژوهش­های قبل باشند. هدف اصلی این پژوهش تعیین نواحی فرین دمایی ایران در بازه زمانی ماهانه می باشد. مقادیر استاندارد شده­ی داده­های میانگین دمای ماهانه 81 ایستگاه سینوپتیک ایران، در دوره آماری 1986تا 2014 نشان می­دهند که ژانویه 2008 و ژوئیه 2010 تعداد زیادی از ایستگاه­ها در گستره­ی ایران دارای ناهنجاری شدید دمایی بوده­اند. به منظور تعیین نواحی فرین دمایی، محصولات سطح دوم دمای ماهانه سطح زمین سنجنده مودیس ماهواره ترا، مورد استفاده قرار داده شده اند. جهت طبقه­بندی نواحی، از تحلیل خوشه­ای وارد استفاده گردید.  با برش دندروگرام در مرحله­ی اول و راستی آزمایی آن با آزمون تحلیل واریانس، 13 ناحیه مجزا برای ژوئیه 2010 و 6 ناحیه برای ژانویه 2008 مشخص گردید. طی ژوئیه 2010، بیابان لوت به عنوان داغ ترین و سواحل جنوبی دریای خزر به عنوان خنک­ترین منطقه، و طی ژانویه 2008 شمال غرب ایران سردترین و بیابان لوت و سواحل دریای عمان مطبوع­ترین مناطق ایران به لحاظ دمایی شناخته شدند. با توجه به نبود ایستگاه سینوپتیک در بیابان لوت و مشخص نشدن آن به عنوان یک پهنه مجزا در مطالعات قبل، ارزش داده‌های سنجش از دور در تهیه نقشه­ی دمایی بارز گردید. همچنین داده­های سنجنده مودیس نقش ناهمواری­ها را در نقشه دما به خوبی نشان می­دهد. بنابراین با در دسترس بودن داده‌های ماهواره ای، نقشه دمایی که توان نمایش اثر ناهمواری‌ها را نداشته باشد، ارزش چندانی ندارند.

کلیدواژه‌ها


مسعودیان،س.الف، بهلول علیجانی، و رضا ابراهیمی (1390): واکاوی میانگین مجموع درجه/ روز مورد نیاز(گرمایش و سرمایش) در قلمرو ایران ،پژوهش نامه ی جغرافیایی ،شماره ی یکم:صص36-21.

طاوسی،ت، و قدیر دل ارا، پهنه بندی آب و هوایی استان اردبیل (1389): مجله علمی و فنی نیوار ،70-71: صص52-47.

خالدی،شهریار ( 1375): آب و هواشناسی عملی، قومس.

مسعودیان،س،الف و محمد دارند (1389) :“شناسایی و پهنه بندی نواحی دمایی فرین سرد” ،مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 2: 59-43.

علایی طالقانی،م (1383): ژئومورفولوژی ایران، جلد 3. قومس.

علیجانی،ب ( 1387): آب و هوای ایران،دانشگاه پیام نور.

 اکبری، ط و سید ابوالفضل، مسعودیان (1388): شناسایی رژیم دمایی و پهنه بندی نواحی دمایی ایران، جغرافیا و برنامه ر یزی محیطی،سال بیستم،شماره ( 33) شماره 1:صص 74-59.

مجرد،ف، و بهمن جوادی(1389): پهنه بندی ایران بر مبنای دماهای حداقل ، جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، سال 21 ، شماره 3، شماره پیاپی 39 ،صص106-83.