بررسی وضعیت تکتونیک فعال طاقدیس بانکول (در زاگرس چین‌خورده) با به‌کارگیری شاخص‌های مورفوتکتونیکی و شواهد ژئومورفولوژیکی

نوع مقاله: علمی پژوهشی وزارت علوم

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی (مدیریت‌محیطی)، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانش‌آموخته دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

در این پژوهش از شاخص‌های مورفوتکتونیک استفاده شده است، زیرا استفاده از این‌گونه شاخص‌ها در بررسی‌های مربوط به تکتونیک‌های فعال ابزار مفید و کارآمدی هستند، به‌طوری‌که با استفاده از آنها می‌توان مناطقی را که تحت تاثیر حرکات نسبتا سریع یا حتی آهسته تکتونیکی قرار دارند را مشخص نمود. استفاده از این شاخص‌ها پیش‌تر به‌عنوان ابزاری گران‌بها و سودمند در مناطق فعال تکتونیکی در نواحی گوناگون آزمایش‌شده و کارایی آنها به اثبات رسیده است. طاقدیس بانکول با مساحت 02/496 کیلومتر مربع در راستای عرض جغرافیایی ´´10 ´41 °33 تا ´´48 ´07 °34 و در راستای طول جغرافیایی ´´08 ´56 °45 تا ´´56 ´29 °46 در شمال‌شرقی شهرستان ایوان‌غرب واقع شده است. سازندهای اصلی تشکیل‌دهنده این طاقدیس شامل سازند: آسماری، پابده، گورپی، بختیاری و گچساران می‌باشند. هدف اصلی این پژوهش بررسی میزان فعالیت تکتونیک فعال طاقدیس بانکول با استفاده از شاخص‌های مورفوتکتونیکی (SMF, FMF, AR, FFS, FSI, FD, EU) می‌باشد. ابزارهای‌ فیزیکی و مفهومی مورد استفاده در این‌ پژوهش شامل نقشه‌های توپوگرافی و زمین‌شناسی منطقه مورد مطالعه، تصاویر ماهواره‌ای، سامانه اطلاعات جغرافیایی و نیز چندین بار بازدید میدانی می‌باشند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که طاقدیس بانکول دارای وضعیت تکتونیکی فعالی است؛ به‌طوری‌که این طاقدیس برپایه مقادیر شاخص‌های SMF, FMF, AR, FFS, FSI, FD, EU در کلاس یک فعالیت قرار می‌گیرد. همچنین، این یافته‌ها گویای تداوم حرکات نئوتکتونیک و بالاآمدگی در طاقدیس بانکول می‌باشند که با شواهد ژئومورفولوژیکی موجود در منطقه مورد پژوهش همچون وجود پرتگاه‌های گسلی خطی و مستقیم، اشکال مثلثی شکل، دره‌های ژرف و V شکل، بریدگی کم جبهه طاقدیس و عدم تشکیل کوهپایه مطابقت می‌کنند.

کلیدواژه‌ها


1-   انصاری‌لاری، احمد، ثروتی، محمد رضا، رعیتی، زینب، 1390؛ بررسی ژئومورفولوژی طاقدیس طاهونه، لارستان، مجله جغرافیای طبیعی، سال چهارم، شماره 4، صص: 86-73.

2-     ثروتی، محمد رضا، 1387؛ ژئومورفولوژی منطقه‌ای ایران، تهران، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، چاپ دوم.

3-    خاوری، رضوان، قرشی، منوچهر، آرین، مهران، خسروتهرانی، خسرو، 1387؛ نشانه‌های زمین‌ریختی زمین‌ساخت فعال حوضه رودخانه کرج در دامنه جنوبی البرز مرکزی، شمال ایران، تهران، مجله علوم زمین، سال 19، شماره 7، صص 74-67.

4-      درویش زاده، علی و محمدی، مهین، 1384؛ زمین شناسی ایران (رشته جغرافیا)، تهران، انتشارات دانشگاه پیام‌نور، چاپ نخست.

5-      سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح کشور، 1349؛ تهران، نقشه توپوگرافی 50000/1 گیلان‌غرب، برگ شماره 5158 II.

6-      سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح کشور، 1350؛ تهران، نقشه توپوگرافی 50000/1 ایلام، برگ شماره 5257 II.

7-      سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح کشور، 1351؛ تهران، نقشه توپوگرافی 50000/1 جویزر، برگ شماره 5257 I.

8-     سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح کشور، 1376؛ تهران، نقشه توپوگرافی 50000/1 زرنه، برگ شماره 5257 IV.

9-      سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح کشور، 1384؛ تهران، نقشه توپوگرافی 50000/1 ایوان‌غرب، برگ شماره 5257 I.

10- سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح کشور، 2008، تهران، تصویر ماهواره IRS.

11- سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح کشور، 2010، تهران، تصویر ماهواره Landsat سری سنجنده ETM+ .

12- سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 1384؛ تهران، نقشه زمین شناسی 100000/1 کرند، برگ شماره 5258.

13- سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، 1375؛ نقشه زمین شناسی 100000/1 ایلام، برگ شماره 5257.

14- شرکت ملی نفت ایران، 1388؛ تهران، نقشه زمین شناسی 250000/1 قصرشیرین، برگ شماره B6.

15-  صفاری، امیر، منصوری، رضا، 1392؛ ارزیابی نسبی فعالیت‌های زمین‌‌ساختی بخش علیای حوضه آبخیز کنگیر (ایوان‌غرب) با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک، زاهدان، مجله جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای، سال سوم، شماره 7، صص 35-50.

16-  علایی طالقانی، محمود، 1386؛ ژئومورفولوژی ایران، تهران، انتشارات قومس، چاپ چهارم.

17- فرهودی، قدرت‌الله، کرم‌پور، امین، رضایی کاونرودی، زهره، 1387؛ مورفوتکتونیک تاقدیس گدوان (شمال‌شرق شیراز)، زاهدان، فصلنامه زمین‌شناسی کاربردی، سال 4، شماره 1، صص: 55-49.

18- محمودی، فرج‌الله، 1386؛ ژئومورفولوژی ساختمانی، تهران، انتشارات دانشگاه پیام‌نور، چاپ نخست.

19- مقصودی، مهران، جعفری‌اقدم، مریم، باقری‌سیدشکری، سجاد، مینایی، مسعود، 1390؛ بررسی تکتونیک فعال حوضه آبخیز کفرآور با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک و شواهد ژئومورفولوژیکی، زاهدان، مجله جغرافیا و توسعه، سال 9، شماره 25، صص: 136-111.

20- منصوری، رضا، صفاری، امیر، 1394؛ تحلیل فعالیت زمین‌‌ساختی حوضه آبخیز فرحزاد از طریق شاخص‌های ژئومورفیک، تهران، مجله اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، دوره 24، شماره 95، صص: 105-93.

21- یزجردی، کورس، فرهودی، قدرت‌الله، کارگر، شهرام، ممتحن، مرضیه،1390؛ بررسی شاخص‌های ریخت‌زمین‌ساختی بر روی رودخانه ماسرم و طاقدیس پهن، زاهدان، فصلنامه زمین‌شناسی کاربردی، سال 7، شماره 2، صص: 186-177.