بررسی ارتباط دمای سطح آب شمال اقیانوس هند با بارش های فصلی ایران

نوع مقاله: علمی پژوهشی وزارت علوم

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا (اقلیم‌شناسی)، دانشگاه رازی؛ کرمانشاه، ایران

2 دکترای اقلیم‌شناسی، ادارۀ کل هواشناسی استان کرمانشاه، ایران

3 کارشناس ارشد اقلیم‌شناسی کاربردی، دانشگاه رازی؛ کرمانشاه، ایران

چکیده

در این پژوهش رابطۀ دمای شمال اقیانوس هند و بارش 50 ایستگاه سینوپتیک طی دورۀ 2014-1961 مطالعه شد. با استفاده از سری زمانی داده‌ها، به‌روش پیرسون ارتباط بارش با نوسان و تغییرات واداشت دمایی بررسی شد. ابتدا داده‌های ماهانه دمای شمال اقیانوس هند از مرکز هواشناسی جهانی NOAA تهیه گردید. سپس با طبقه‌بندی شاخص NINDSST دو بازه 5 ساله مقادیر بالا و پایین دما، نقشه‌های همدید تراز سطح زمین و 500 هکتوپاسکال ترسیم شد. یافته‌ها نشان داد؛ هرچه دمای شمال اقیانوس هند بالاتر رود، به ترتیب بارش فصل پاییز با همبستگی 17/0 و سطح معنی‌داری 03/0 و فصل تابستان با همبستگی 12/0 و سطح معنی‌داری 05/0 در بیشتر نقاط کشور افزایش می‌یابد، اما بارش فصل زمستان و بهار تغییر معناداری نمی‌کنند. سازوکار حاصل از واکاوی همدید نشان‌دهندۀ تقویت بیشتر ناوه مدیترانه و کم‌فشار دریای سرخ (در فصل پاییز) هم‌زمان با افزایش دمای شمال اقیانوس هند و افزایش بارش این سامانه‌ها است، اما در دماهای پایین، عمدتاً در فصل پاییز شرایط همدید منطقه، وارونه می‌شود و بارش کاهش می‌یابد.

کلیدواژه‌ها


1- احمدی گیوی، فرهنگ. پرهیزگار، داود. سهراب حجام. (1387): بررسی اثر انسو بر توزیع بارش فصلی ایران در دورۀ 2000-1971، مجله فیزیک زمین و فضا، دوره 35، شماره 4، ص 113-95.

2- جهانبخش اصل، سعید. زینالی، بتول. رضایی بنفشه، مجید. ایمان بابائیان. 1391. تأثیر دمای سطح آب دریای مدیترانه بر بارش نیمه غربی ایران، فصل-نامه علمی پژوهشی انجمن جغرافیای ایران، سال دهم، شماره 34، صص 177-161.

3- رضایی بنفشه، مجید. جهانبخش اصل، سعید. بیاتی خطیبی، مریم. بتول زینالی. (1389): پیش‌بینی بارش پاییزه و زمستانه نیمه غربی ایران با استفاده از SST مدیترانه در فصل تابستان و پاییز، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، صص 74-62.

4- رنجبر سعادت‌آبادی، عباس. پریسا ایزدی. (1392): ارتباط بی‌هنجاری‌های دمای سطح آب اقیانوس هند و دریای عرب با بی‌هنجاری‌های بارش نیمه جنوبی ایران، مجله فیزیک زمین و فضا، دوره 39، شمارۀ 4، صص 157-135.

5- فرج زاده، منوچهر. (1386): تکنیک‌های اقلیم‌شناسی، جلد اول، چاپ اول، انتشارات سمت، ص 288.

6- قائدامینی‌اسدآبادی حبیب اله. فروغ گلکار. (1390): ارزیابی تأثیر پدیده مادن جولیان (MJO) بر رخداد دوران‌های خشک و تر استان خوزستان، مجله فیزیک زمین و فضا، دوره 37، شماره 3، صص 253-241.

7- قائدامینی‌اسدآبادی حبیب اله. سید محمدجعفر ناظم‌السادات. (1391): ارزیابی نشان پدیده نوسان‌های مادن- جولیان بر رخداد بهابازارهای روزانه استان‌های سیستان و بلوچستان و فارس، آب‌وخاک (علوم و صنایع کشاورزی)، دوره  26، شماره 6، صص 1383 – 1372.

8- ناظم‌السادات، سید محمدجعفر. اسدآبادی، حبیب ا.... مرضیه توکلی. (1392): ارزیابی نشانه‌های تغییر اقلیم در پهنۀ شمال غربی اقیانوس هند، مجله ژئوفیزیک ایران، جلد 8، شمارۀ 2، صص 40-26.

9- ناظم‌السادات، سید محمدجعفر. احمدرضا قاسمی. (1383):. تأثیر نوسان‌های دمای سطح آب دریای خزر بر بارش فصول زمستان و بهار نواحی شمال و جنوب ایران، علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، سال هشتم، شماره 4. ص 14-1.