چشم اندازآینده تغییرات دما و بارش در سواحل جنوبی دریای خزر

نوع مقاله: علمی پژوهشی وزارت علوم

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور

2 استادیار پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی

3 استادیاراقلیم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور

4 دانشیار گروه جغرافیای دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور

چکیده

دما و بارش به دلیل تغییرات قابل ملاحظه زمانیومکانیاز مهم­ترین عناصر اقلیمی در بررسی تغییرات اقلیمی هستندو چشم انداز تغییرات آن‌ها در برنامه­ریزی­ها و مخاطرات محیطیاز اهمیت زیادیبرخوردار است. لذا در این پژوهش به بررسی چشم­انداز آیندهتغییرات دما و بارش درسواحل جنوبی دریای خزر پرداخته شد. بدین منظور از داده­های مدل جهانی CanESM2به صورت شبکه­ایتحت تاثیر سه سناریوی RCP2.6،RCP 4.5 و RCP 8.5با کاربست مدل ریزمقیاس گردانی SDSM بهره گرفته شد و تغییرات دما و بارش به صورت ماهانه و دوره­ایدر سه دوره آینده (2050-2021، 2080-2051 و 2100-2081) نسبت به دوره پایه (2018-1989) مورد بررسی قرار گرفت. جهت واسنجی و صحت­سنجی مدل SDSM از داده­های مشاهداتی­ ایستگاهی و داده­های NCEP و همچنین شاخص­های MAE، MSE، RMSE و R2 استفاده شد. نتایج نشان داد که مدل SDSM توانایی لازم جهت شبیه­سازی تغییرات دما و بارش در منطقه مورد مطالعه را دارد. بر اساس نتایج حاصل از خروجی مدل CanESM2، مقدار دمای حداقل و حداکثر در همه ادوار مورد بررسی و در هر دوره نسبت به دوره قبل افزایش خواهد یافت که میزان آن به طور متوسط برای دمای حداقلو حداکثر به ترتیببرابر با 2 و 2/2 درجه سلسیوس نسبت به دوره­ پایه خواهد بود. بیشترین تغییرات دمایی نیز مربوط به نواحی غربی منطقه مورد مطالعه می­باشد. چشم انداز تغییرات بارش نیز نشان داد که به جز ایستگاه گرگان در سایر ایستگاه­های مورد مطالعه میزان بارش در همه ادوار آینده نسبت به دوره پایه کاهش پیدا خواهد کرد که میزان آن به طور متوسط در طول دوره آینده (2100-2021) برابر با 6/3 درصد خواهد بود. بیشترین تغییرات آن نیز مربوط به نواحی مرکزی و سپس غربی منطقه مورد مطالعه است. همچنین سناریوRCP8.5بیشترین تغییرات دما و بارش را نشان داد.

کلیدواژه‌ها


رسولی، علی اکبر.، رضایی­بنفشه، مجید.، مساح­بوانی، علیرضا.، خورشیددوست، علی­محمد.، قرمزچشمه، باقر( 1393)؛ بررسی اثر عوامل مرفو- اقلیمی بر دقت ریزمقیاس­گردانی مدل LARS-WG، نشریه علوم و مهندسی آبخیزداری ایران، سال هشتم، شماره­بیست و چهارم، صص 18-9.

شائمی، اکبر.، حبیبی­نوخندان، مجید (1388)؛ گرمایش جهانی و پیامدهای زیستی اکولوژیکی، چاپ اول، مشهد،انتشارات دانشگاه فردوسی، مشهد.

صمدی، سیده زهرا.، مساح­بوانی، علیرضا (1387)؛ معرفی روش­های شبکه عصبی مصنوعی و SDSM به منظور کوچک مقیاس کردن آماری داده­های دما و بارندگی، سومین کنفرانس مدیریت منابع آب ایران، دانشگاه تبریز، 9 ص.

عزیزی، قاسم.، احمدی، محمد.، کردوانی، پرویز (1398)؛ چشم انداز تغییرات دمای هوا دوره آینده بر اساس مدل­های CMIP5 و سناریوهای واداشت تابشی (مطالعه موردی: ایستگاه­های منتخب استان ایلام)، فصلنامه جغرافیای طبیعی، سال دوازدهم، شمارهچهل و سوم، صص 88-71.

عزیزی، قاسم.، روشن، محمود(1387)؛ مطالعه تغییر اقلیم درسواحل جنوبی دریای خزر به روش من- کندال، مجله، پژوهش­های جغرافیایی، شماره شصت و چهارم، صص 28-13.

قرمزچشمه، باقر.، رسولی، علی اکبر.، رضایی­بنفشه، مجید.، مساح­بوانی، علیرضا.، خورشیددوست، علی­محمد ( 1393)؛ بررسی اثر عوامل مرفو- اقلیمی بر دقت ریز مقیاس گردانی مدل SDSM، نشریه مهندسی و مدیریت آبخیز، سال ششم، شماره دوم، صص 164-155.

گودرزی، مسعود.، حسینی، سید اسعد.، مسگری، ابراهیم (1395)؛ مدل­های آب و هواشناسی، انتشارات آذرکلک، زنجان.

گودرزی، مسعود.، صلاحی، برومند.، حسینی، سید اسعد (1397)؛ چشم انداز آتی تغییرات دما و بارش با استفاده از مدل ریزگردانی آماری (مطالعه موردی: حوزه آبخیز دریاچه ارومیه). فصلنامه فضای جغرافیایی، انتشارات دانشگاه آزاد اهر، سال هیجدهم، شمارهشصت و چهارم، صص 60-41.

مالمیر، مهسا.، محمدرضاپور، ام­البنینی.، شریف آذری، سلمان.، قندهاری، قاسم (1395)؛بررسی اثرات تغییر اقلیم بر رواناب حوضه قره سو با استفاده از ریزمقیاس نمایی آماری داده­های مدلHadCM3و شبکه عصبی پویا، حفاظت آب و خاک، سال سوم، شماره سوم، صص 326- 317.

نادری، سهراب.، گودرزی، مسعود.، قدمی دهنو، محمد (1396)؛ اثر تغییر اقلیم بر پارامترهای اقلیمی در حوزه سیمره، علوم و مهندسی آبخیزداری، سال یازدهم، شماره سی و نهم، صص 76-69.

هوشیار، محمود.، بهروز سبحانی.، حسینی، سید اسعد (1397)؛ چشم انداز تغییرات دماهای حداکثر ارومیه با استفاده از ریزگردانی آماری خروجی مدل CanESM2. جغرافیا و برنامه ریزی، سال بیست و دوم، شماره شصت و سه. صص 325-305.