بازنگری شده شبیه سازی بارش- رواناب و پتانسیل سیل خیزی با استفاده از مدل HEC-HMS و منطق فازی مطالعه موردی حوضه آبریز رودبال در استان فارس

نوع مقاله: علمی پژوهشی وزارت علوم

نویسنده

استادیار دانشگاه آزاد لارستان

چکیده

سیلاب‌ها جزو فراوان‌ترین و مخرب‌ترین بلایای طبیعی هستند که همه ساله موجب خسارات جانی و مالی سنگینی می‌شوند. خسارت‌های سیلاب به دلیل دستکاری انسان در سیستم‌های رودخانه‌ای و ساخت و ساز در حریم رودخانه‌ها دارای روند صعودی است. در این رابطه، یکی از مهم‌ترین اقدامات غیرسازه‌ای در جهت کاهش خسارات سیلاب تهیه نقشه‌های پهنه‌بندی خطر سیل و استفاده از آنها در برنامه‌ریزی‌های مکانی است. در این راستا، از مدل HEC-HMS برای شبیه‌سازی بارش- رواناب و شناسایی پهنه‌های سیل‌خیز و از منطق فازی به منظور روی‌هم‌گذاری لایه‌های موضوعی و تهیه نقشه خط سیلاب استفاده شد. نتایج شبیه‌سازی نشان‌دهنده کارایی بالای مدل HEC-HMS در شبیه‌سازی بارش- رواناب حوضه آبریز رودبال و برآورد دبی‌های پیک سیلاب می‌باشد. تبدیل بارش به رواناب در سطح حوضه رودبال عمدتا در کنترل ژئومورفومتری و پوشش زمین می‌باشد. بیشترین ارتفاع رواناب و دبی‌های پیک حوضه رودبال در زیرحوضه‌های بالادست است. این امر به دلیل شیب زیاد، نفوذپذیری اندک خاک، فراوانی سطوح غیرقابل نفوذ و CN بالاست. ترکیب لایه‌های موضوعی با استفاده از منطق فازی نشان داد که در حدود 6/8 درصد از سطح حوضه در پهنه‌های با خطر بسیار بالای وقوع سیلاب واقع شده‌اند. این پهنه‌ها عمدتا منطبق بر دشت سیلابی رودخانه رودبال می‌باشند. این اراضی به علت کم‌عرض بودن دره و شیب کم همیشه در معرض سیلاب هستند. اکثر سکونتگاه‌های منطقه مطالعاتی در پایین دست حوضه مستقر شده‌اند. این امر باعث افزایش مخاطرات ناشی از سیلاب شده است.

کلیدواژه‌ها