ارزیابی ارتباط کاربری اراضی شهری و جزایر حرارتی، مطالعه موردی: شهر بیابانی یزد

نوع مقاله: علمی پژوهشی وزارت علوم

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا ، پردیس علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد،ایران

2 استادیار گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران

3 استادیارگروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران yazdfatemi@yahoo.com 09132748227

4 دکتری جغرافیا، ،دانشگاه یزد، یزد،ایران

چکیده

جزایر حرارتی شهری یکی از معمول ترین پدیده­های اقلیمی شهری است که در آن بعضی از مناطق شهری به ویژه مراکز شهرها چند درجه از مناطق اطراف خود گرمتر می­شوند. مطالعه این پدیده و بررسی ساز وکار آن برای برنامه­ریزی­های شهری اهمیت بسیار زیادی دارد.  این تحقیق از نظر روش تحلیلی و از نظر هدف کاربردی بوده و با هدف بررسی تاثیر کاربری­ها بر روی حرارت شهر بیابانی یزد انجام شده است. برای تحلیل این رابطه از تصاویر سال 2005 و 2015 ماهواره Terra سنجنده Aster استفاده شده است. نتایج بررسی­های به عمل آمده نشان می­دهد که گسترش فیزیکی شهر یزد در دوره­های مختلف تاریخی، باعث پیشروی این شهر در سطوح نمکزار و ماسه زار حاشیه­ای شده به گونه­ای که نواحی ساختمانی و آسفالتی، افزایش و نواحی نمکزار و ماسه­زار و زمین­های بایر حاشیه شهر کاهش یافته است. در نتیجه عمده جزایر حرارتی شهر یزد در نواحی حاشیه­ای و زمین­های بایر شکل گرفته است. در همین راستا همبستگی منفی بین دو متغیر پوشش گیاهی و دمای سطح زمین در طول دوره 10 ساله مشاهده می­شود که نشانگر آن است که همزمان با کاهش فضای سبز بر وسعت جزایر گرمایی افزوده شده است. 

کلیدواژه‌ها


- ابراهیم‌زاده، حمید، (1381): بررسی پارامترهای برنامه‌ریزی و توسعه فضای سبز شهر تهران – منطقه یک، پایان‌نامه کارشناسی ارشد محیط‌زیست دانشگاه آزاد اسلامی تهران، واحد علوم و تحقیقات.

2- احمدی، محمود، داداشی رودباری، عباسعلی، (1396): شناسایی جزایر حرارتی شهری مبتنی بر رویکرد زیست‌محیطی (مطالعه موردی: کلان‌شهر اصفهان)، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، سال 28، پیاپی 67، شماره 3، پاییز 96.

3- اداره کل هواشناسی استان یزد، (1395).

4- پورمحمدی، محمدرضا، (1382): برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری، انتشارات دانشگاه تبریز.

5- ترکاشوند، محمدقاسم، (1395): آشکارسازی جزایر حرارتی شهر اراک مبتنی بر تحلیل‌های خودهمبستگی فضایی، فصل­نامه آمایش محیط، شماره 35.

6- حسین بیگی، ساناز، (1392): بررسی تغییرات دمای سطح زمین شهر یزد طی سال‌های 2000 تا 2010 با استفاده از تصاویر Aster و ارتباط آن با کاربری اراضی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد اقلیم‌شناسی در برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه یزد.

7- زنگنه شهرکی، سعید، مجیدی هروی، آنیتا، کاویانی، آزاده، (1390): تبیینی جامع بر علل و عوامل مؤثر بر پراکنش افقی شهرها. مطالعه موردی: شهر یزد، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال دوازدهم، شماره 25، تابستان 91.

8- زیاری، کرامت ا...، (1381): برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری، انتشارات دانشگاه یزد، چاپ سوم.

9- ساسان پور، فرزانه، ضیائیان، پرویز، بهادری، مریم، (1392): بررسی رابطه کاربری و پوشش اراضی و جزایر حرارتی شهر تهران، فصل­نامه جغرافیا، دوره جدید، سال یازدهم، شماره 39.

10- علوی پناه، سید کاظم، (1385): سنجش‌ازدور حرارتی و کاربرد آن در علوم زمین، چاپ دوم، تهران.

11- علوی پناه، سید صدرالدین، قریشی، سلمان، شمسی‌پور، علی‌اکبر، (1395): اثر خنک‌کنندگی فضاهای سبز شهری (مطالعه موردی: شهر مونیخ)، مجله محیط‌شناسی، دوره 42، شماره 2، تابستان 95.

12- فلاح زاده، فاطمه، (1388): مطالعه روند دمای میکرو اقلیم شهر یزد، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد.

13- مبین محمد، حسین، (1382): بررسی و ارزیابی پدیده‌های طبیعی و جاذبه گردشگری (اکو توریسم) در استان یزد، طرح پژوهشی، دانشگاه یزد.

14- معروف نژاد، عباس، (1390): تأثیر کاربری‌های شهری در ایجاد جزایر حرارتی مطالعه موردی شهر اهواز، پایان‌نامه دکتری دانشگاه آزاد ماهشهر.

15- مهندسین مشاور عرصه، (1390): طرح جامع شهر یزد، سازمان مسکن و شهرسازی استان یزد.

 

16- Chrysoulakis, N. (2003): Estimation Of The All-Wave Urban Surface Radiation Balance By Use Of ASTER Multispectral Imagery And In Situ Spatial Data, Jornal Of Geophysical Research, Vol. 108, 4582, 10.

17- Senanayake, I. P. Welivitiya, W. D. D. P. & Nadeeka, P. M. (2013a): Urban Green Spaces Analysis For Development Planning In Colombo, Sri Lanka, Utilizing THEO's Satellite Imagery–A Remote Sensing And GIS Approach. Urban Forestry & Urban Greening, 12(3): Pp. 307-314.

18- Sobrino, J. A. Jimenez-Munoz, J. C. Soria, G. Romaguera, M. Guanter, L. Moreno J. Plaza, A. And Martinez, P. (2008): Land Surface Emissivity Retrieval From Different VNIR And TIR Sensors‖. IEEE Transaction Of Geoscience Remote Sensing, 46: Pp.316–327.

19- Umar, M. Kumar, S. (2014): Spatial And Temporal Changes Of Urban Heat Island In Kano Metropolis, Nigeria, Journal Of Engineering Science And Technology No.1(2): 20. 

20- Weng, Q. (2001): A Remote Sensing? GIS Evaluation Of Urban Expansion And Its Impact On Surface Temperature In The Zhujiang Delta, China. International Journal Of Remote Sensing, 22(10): 1999-2014.

21- Weng. Q, (2004): Fractal Analysis Of Satellite Detected Urban Heat Island Effect, Photogrammetric Engineering &Remote Sensing, Photogrammetric Engineering &Remote Sensing, 69 (5): Pp. 555 – 566.

22- Xiao-Ling Ch. Hong-Mei Z. Ping-Xiang Li, Zhi-Yong Y. (2006): Remote Sensing Image-Based Analysis Of The Relationship Between Urban Heat Island And Land Use/Cover Changes; Remote Sensing Of Environment; 104: Pp. 133–146. 

23- Zipper, S. C. Schatz, J. Singh, A. Kucharik, C. J. Townsend, P. A. & Loheide II, S. P. (2016): Urban Heat Island Impacts On Plant Phenology: Intra-Urban Variability And Response To Land Cover. Environmental Research Letters, 11(5): 054023.