قابلیت اراضی کشت و توسعه گیاه دارویی آنغوزه با رویکرد اقلیمی مطالعه موردی: استان کهگیلویه و بویراحمد

نوع مقاله: علمی پژوهشی وزارت علوم

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری آب و هواشناسی پردیس کیش،دانشگاه تهران،ایران

2 hmmohammadi@ut. ac. ir 09123849767 استادگروه جغرافیای طبیعی،دانشکده جغرافیا،دانشگاه تهران،ایران

3 دانشیارگروه جغرافیای طبیعی،دانشکده جغرافیا،دانشگاه تهران، ایران

چکیده

هدف اصلی از تعیین قابلیت اراضی، پیش­بینی ظرفیت ذاتی واحدهای اراضی برای کاربری خاص در طی یک دوره طولانی و پایدار است. پژوهش حاضر باهدف شناخت نواحی مستعد و قابل توسعه اراضی مرتعی استان کهگیلویه و بویراحمد برای کشت گیاه دارویی آنغوزه[1] در رابطه با نیازهای مطلوب اقلیمی بر اساس روش­های تصمیم­گیری چندمتغیره در محیطGIS است. برای دستیابی به هدف پژوهش، پایگاه داده­های اقلیمی شامل دما، بارش، رطوبت، تعداد روزهای یخبندان وساعت­های آفتابیمجموع ۲۳ایستگاه هواشناسیو باران­سنجی از زمان تأسیس تا سال۱۳۹۷وداده­های فیزیوگرافی: ارتفاع، شیب، جهت شیب، کاربری اراضی وبافت خاک در قالبنقشه­های موضوعی تهیهو طبقه‌بندی شد. سپس با استفاده از مدل تحلیل رابطه­ای[2]، تلفیقو وزن دهیلایه­هادر محیط GISانجامو درنهایت نقشه نهایی قابلیت اراضی آنغوزه برای استان تهیه شد.نتایج مدل­سازی نشان داد کهاراضی دارای اولویت مناسب، با بیش از ۱۲۲۰۰۰ هکتار برابر با ۸ درصد مساحت استان است. اراضی دارای اولویت متوسطبا برخی محدودیت­های محیطی ۹۸۰۰۰ هکتار از زمین­های استان را پوشش می­دهد. غالب اراضی باقابلیت توسعه کشت گیاه آنغوزه در زمین­های مرتعی خوب، پهنه­های با بارندگی بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ میلی­متر، دامنه­های آفتاب­گیر جنوبی،زمین­های با بافت خاک سبک شنی لومی، نقاط ارتفاعی بالای۲۰۰۰ متر و شیب­های تند بالای ۲۰ درصد هستند. به‌طوری‌که این مشخصات محیطی بیشتر در منطقه سردسیر بویراحمد پای دامنه­های کوهستان زاگرس قرار دارند. بیش از ۷۱درصد استان به دلایل مختلف قابلیت کشت و توسعه گیاه آنغوزه را ندارد. مهم‌ترین دلایل محدودیت کشت و توسعه این گیاه، کاربری­های زراعی، باغی، جنگلی و اراضی مسطح و جهت شیب­های شمالی است.



1 Ferula assafoetida


[2]Relational Modeling

کلیدواژه‌ها


امید بیگی رضا، پیرمرادیم، کریم زاده ق (1384):بررسی روش‌های مختلف تیغ‌زنی بر عملکرد و بقای گیاه دارویی آنغوزه، نشریه منابع طبیعی، دوره 57، شماره 4، صص 798-791

2- بیدادی جواد، عبدی ا، کامکاری (1394): ارزیابی تناسب اراضی جهت اجرای تناوب گندم-سویا در حوزه قره‌سو با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی،نشریه دانش کشاورزی و تولید پایدار، دوره 25، شماره 1، صص 143-131.

3- پاکزاد میعاد، اسلامی ر (1396): مکان‌یابی اراضی مستعد جهت توسعه کاشت گونۀ کهور ایرانی با استفاده از GIS (مطالعۀ موردی: حوزه آبخیز رحمت‌آباد استان کرمان) فصل‌نامهسنجشازدور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی دوره 8، شماره 2، صص 61-48.

4- حسینی بمرود، مهدوی خ (1392): بررسی خصوصیات اکولوژی گیاه دارویی کما آنغوزه مطالعه موردی منطقه سبزوار استان خراسان رضوی،فصل‌نامه علمی پژوهشی گیاه و زیست‌بوم، دوره 9، شماره 36،صص45-31

5- خسروی پور بهمن، سیاه‌پوش ع،مهدی کربلایی ز (۱۳۹۴): اهمیت کشت گیاهان دارویی و تولید فراورده‌های آن در کشاورزی، اولین همایش گیاهان دارویی، تهران، مرکز توسعه پایدار علم و صنعت فرزین.

6- سعادت فر امیر، توسلیان ا، جعفری س (1397): تعیین رویشگاه بالقوه گیاه دارویی آنغوزه با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: منطقه چترود کرمان). نشریهکاربرد سنجش‌ازدور و GIS در علوم منابع طبیعی، زمستان 1397, دوره 9, شماره 4 صص 155-139.

7- صادقی نیا مجید، تازه م، جعفری ز، کیانیک (1395): تعیین رویشگاه بالقوه گاوزبان خارک دار با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی در شهرستان دزفول فصل­نامه سنجش‌ازدور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی دوره 7، شماره 4، صص 30-18.

8- عسکر زاده محمد، شاد ق ع (1384): بررسی پوشش گیاهی منطقه تربت‌جام. انتشارات موسسه تحقیقات جنگل‌هاو مراتعص 122.

9- عبدل‌پور سید احمد (1391): پایان‌نامه کارشناسی ارشد، بررسی اقلیم استان کهگیلویه و بویراحمد به‌منظور توسعه گردشگری دانشگاه آزاد اسلامی واحد لارستان. صص 41-11.

10-فرج زاده منوچهر،میر بیاتیرضا (1386):امکان‌سنجی اقلیمی کشت زعفران در دشت نیشابور با استفاده از GIS، نشریه مدرس علوم انسانی، بهار 1386، دوره 11، شماره 1 (پیاپی 50)، صص91 -67

11- فیله کش، اسماعیل (1380): بررسی پوشش گیاهی کاشمر، انتشارات موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع.

12- فرامرزی انسیه،دادگرم، شیرمحمدیک (1388): تهیه نقشه ارزیابیکیفیت اراضی برایکشت گیاه دارویی لوبیا در منطقه دماوند،فصل‌نامه شناخت و کاربرد گیاهان دارویی، دوره ۲، شماره ۱(پیاپی ۵)، صص 42-37.

13- کمالی غلامعلی، صدقیانی پور ع، صداقت کردار ع (1387): بررسی پتانسیل اقلیمیکشت گندم دیم در استان آذربایجان شرقی، مجله آب‌وخاک علوم و صنایع کشاورزی، شماره 22، سس 483-467.

14- کامکار بهنام، مقدادی ن (1394): تعیین تناسب اراضیاستان‌های خراسان رضوی، جنوبی و شمالی برای کشت زیره سبز با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی و رهیافتمدل‌سازی، مجله پژوهش‌های تولید گیاهی، دوره 22، شماره 1، صص21-1.

15- محمدی حسین،رنجبر ف، سلطانیم (1390): ارزیابی پتانسیل‌های اقلیمی کشت زعفران با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی در شهرستان مرودشت، مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دوره 22، شماره3،صص 154-143.

16- ناصری داریوش،هدایتش، شنوایی س(1396): پهنه‌بندی کشت گیاهان دارویی در منطقه ارسباران با استفاده از GIS، اولین همایش ملی صیانت و حفاظت از جنگل‌های ارسباران، تبریز، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی.

 

17-Akinci, H. And B. Turgut. (2013):Agricultural Land Use Suitability Analysis Using GIS And AHP،Computers And Electronics In Agriculture,Vol. 97,Pp. 71–82.

18-Bagli, S. Terres, J. M. Gallego, J. Annoni, A. And Dallemand, J. F. (2003):Agro-Pedo-Climatological Zoning Of Italy, Application To Grain Maize, Durum Wheat, Soft Wheat, Spring Barley, Sugar Beet, Rapeseed, Sunflower, Soybean, Tomato. European Commission Directorate General Joint Research Centre- ISPRA, Monograph EUR 20550 EN, Pp.189-198.

19- Barbaro, Marco &Rocca, Alvaro &Danuso, Francesco. (2011):A Methodology For Evaluating Land Suitability For Medicinal Plants At A Regional Level. Italian Journal Of Agronomy.Vol. 6. Pp. 10-34.

20- Grassano N, Tedone L, Verdini L, De Mastro G. (2011):Evaluation Of Rapeseed Cultivation Suitability In Apulia With GIS-Multicriteria Analysis. Italian Journal Of Agronomy, 6(2), Pp. 101-105.

21- FAO. (2002):Global Agro-Ecological Assessment Foragriculture In The 21st Century. Land And Water Digital Media Series, 21. FAO, Rome. Pp.65-79.

22-Foote KE, Lynch M. (1996):Geographic Information Systems As An Integratingtechnology: Context,Concepts And Definition. Austin, University Of Texas. Pp.342

23-Mishra, A, Deep, SH, Choudhary, A, (2015):Identification Of Suitable Sites For Organic Farming Using AHP &GIS, The Egyptian Journal Of Remote Sensing And Space Sciences, Vol 18, Pp. 1-13.

24-Supli Effendi Rahim, Supli Ahmad, Nurhayati Damiri, Chairil Zaman, Husin Husin (2019):Evaluation Tool Of Land Suitability For Medicinal Plants. Sriwijaya Journal Of Environment. Vol. 4 No. 1, Pp. 1-7